Jej życie

María de Salazar urodziła się w 1548 roku. Rejestry wspólnot, przez które przeszła, uznają ją za toledankę, a wiadomości o jej rodzicach różnią się w poszczególnych dokumentach. Wychowywała się w pałacu doñi Luisy de la Cerda, wdowy po Ariasie Pardo de Saavedra i pani Malagón. Tam nauczyła się czytać i pisać po kastylijsku, doszła do czytania po łacinie i francusku oraz zdobyła humanistyczną kulturę, którą jej pisma ukazują na każdej stronie.

Na początku 1562 roku do pałacu przybyła Teresa od Jezusa, posłana, by pocieszyć doñę Luisę, i została tam sześć miesięcy. María miała trzynaście lub czternaście lat. Wspominała później, że wraz z towarzyszkami podglądała Teresę przez szpary w drzwiach, gdy ta się modliła, a tej wizycie przypisywała miłość do samotności i ćwiczenie się w modlitwie. Przez kolejnych sześć lat trwała w życiu pałacowym. Wiosną 1568 roku Teresa wróciła do Toledo, by omówić fundację w Malagón. María, mająca wówczas dwadzieścia lat, napisała, że Pan wezwał ją wtedy do życia zakonnego, a swoją decyzję przez dwa lata zachowała w tajemnicy.

Do klasztoru w Malagón wstąpiła 9 maja 1570 roku, w dzień świętego Grzegorza z Nazjanzu, i przyjęła imię María de San José. Śluby złożyła w 1571 roku i w tych latach napisała swoje pierwsze wiersze ofiarowania. W lutym 1575 roku Teresa zabrała ją ze sobą do Andaluzji. W Beas poznały ojca Jerónima Graciána, wizytatora apostolskiego, a jego przybycie zmieniło bieg wyprawy: projekt w Caravaca odwołano i Teresa wyruszyła do Sewilli.

18 maja opuściły Beas z sześcioma mniszkami. Do Sewilli wjechały 26 maja, po dziewięciu dniach drogi, a w niedzielę Trójcy Świętej, 29 maja 1575 roku, klasztor został założony. Na tej pierwszej kapitule Teresa powierzyła kierowanie domem Maríi, która miała dwadzieścia siedem lat.

Teresa opuściła Sewillę w czerwcu 1576 roku i nigdy więcej nie zobaczyła Maríi. Od tamtej pory często do siebie pisywały: zachowało się ponad sześćdziesiąt listów Teresy do przeoryszy Sewilli, pełnych spraw zarządzania, serdeczności i dobrego humoru. Teresa nazywa ją „córką moją”, prosi, by odpisywała, radzi jej w sprawach nowicjuszek, spowiedników i modlitwy oraz prosi o wybaczenie, gdy sądzi, że ją zraniła.

Lata 1578 i 1579 były najcięższe. W samym środku ofensywy przeciw bosym prowincjał karmelitów trzewiczkowych Diego de Cárdenas odwiedził dom i pod koniec 1578 roku złożył Maríę z urzędu. Pozostała odizolowana w swojej celi, bez głosu i bez miejsca, a Teresa napisała jej, by cierpiała i milczała. 1 kwietnia 1579 roku brat Ángel de Salazar został mianowany wikariuszem generalnym bosych, a 28 czerwca przywrócił Maríi urząd przeoryszy. W następnych latach wspólnota wybierała ją ponownie.

„Po śmierci wybraliby ją na fundatorkę, a i za życia bardzo chętnie.”

Teresa zmarła 4 października 1582 roku. Rok później, z polecenia Graciána, María rozpoczęła w Sewilli Libro de Recreaciones.

Pod koniec 1584 roku przełożeni wysłali ją do Lizbony, by założyła pierwszy Karmel bosy w Portugalii. Opuściła Sewillę 10 grudnia wraz z Graciánem, Antoniem de Jesús i Marianem, a do Lizbony przybyła w Wigilię Bożego Narodzenia. Pierwsze dni spędziła w klasztorze dominikańskim Anunciada, z którego mniszkami opracowała Santa concordia. 19 stycznia 1585 roku wspólnota zamieszkała w San Alberto, a 25 kwietnia María została wybrana przeoryszą. Przyjęła klaryski flamandzkie i współpracowała przy ich konstytucjach. W maju 1589 roku, gdy w zasięgu wzroku pojawiła się flota angielska, uspokajała siostry schronione w zamku.

Po śmierci Teresy prowincjał Nicolás Doria scentralizował zarząd bosych i ograniczył autonomię mniszek. María pisała do przeorysz i zabiegała o zatwierdzenie Konstytucji Teresy, które Sykstus V zaaprobował w brewe Salvatoris z 5 czerwca 1590 roku. Ich wykonanie udaremniła śmierć papieża i późniejsze brewe. W 1588 roku zakazano jej pod karą ekskomuniki kontaktów z Graciánem, a 17 lutego 1592 roku Gracián został wydalony z Zakonu. Przełożeni przypisali obojgu przyjaźń, którą ona odrzuciła.

W styczniu lub lutym 1593 roku zamknięto ją w więzieniu na kłódkę. Przebywała tam około dziewięciu miesięcy, nie rozmawiając z żadną siostrą, a Msza była dla niej ograniczona do dni obowiązkowych. Źródła nie podają powodu. Z tego uwięzienia powstał list Carta que escribe una pobre y presa descalza, datowany na Wielki Piątek, 16 kwietnia 1593 roku.

María pisała lekkim piórem i miała klasyczne wykształcenie. Zachowały się:

• Libro de RecreacionesDialog rozpoczęty w Sewilli w 1583 roku. Zawiera jej autobiografię, wielkość Karmelu, życie i śmierć Teresy oraz fundację w Sewilli.
• Carta de una pobre y presa descalza oraz Ramillete de mirraPisma z uwięzienia w 1593 roku i z lat następnych.
• Avisos o Consejos que da una priora a otraRady dotyczące rządzenia (1590), z adresatką z Sewilli.
• Tratado sobre la relajación religiosa oraz Instrucción de noviciasDatowane na 1599 i 1602 rok. Instrucción wydrukowano po francusku w 1612 roku.
• Wiersze, listy i jej zeznanie w procesie kanonizacyjnym TeresyDwadzieścia trzy wiersze; zeznanie podpisano w San Alberto 25 sierpnia 1595 roku.

Jej Escritos espirituales zebrano w wydaniu Simeóna de la Sagrada Familia (Rzym 1979), a Libro de Recreaciones ma edycję z angielskim przekładem Alison Weber i Amandy Powell (2002). Badacze tacy jak Rafael Pascual przedstawiają ją jako spadkobierczynię i przekazicielkę charyzmatu teresiańskiego.

Wybrana ponownie przeoryszą w 1597 roku, kierowała San Alberto do kwietnia 1600 roku. W maju 1603 roku zachęciła listownie Jeana de Brétigny do podjęcia fundacji Karmelu we Francji. Generał kazał wywieźć ją z Lizbony, zanim przybyli Francuzi. Do Talavera de la Reina dotarła z Blancą de Jesús 7 września, a osiem dni później otrzymała polecenie, by dalej udać się samotnie do Cuerva. Zmarła tam 19 października 1603 roku o dziewiątej wieczorem, w wieku pięćdziesięciu pięciu lat.

Kronika Belchiora de Santa Ana, wydana w Lizbonie w połowie XVII wieku, poświęciła jej ponad sto stron i przedstawiła ją w aureoli świętości. Gracián uważał ją za jedną z kobiet największej czystości, ducha i roztropności, jakie poznał po Teresie. W 1991 roku Kapituła Generalna otrzymała wniosek o wszczęcie jej procesu beatyfikacyjnego, a w grudniu 1999 roku Definitorium Generalne wyraziło ubolewanie z powodu kar, jakie poniosły ona i Ana de Jesús, oraz traktowania, jakiego doświadczyły w historiografii Zakonu. Dziś nie wiadomo, gdzie została pochowana.