Bere bizitza

María de Salazar 1548an jaio zen. Igaro zituen komunitateetako erregistroek toledartzat jotzen dute, eta bere gurasoei buruzko berriak dokumentu batetik bestera aldatzen dira. Luisa de la Cerda andrearen jauregian hazi zen, Arias Pardo de Saavedraren alargunaren eta Malagóneko andrearen etxean. Han irakurtzen eta idazten ikasi zuen gaztelaniaz, latina eta frantsesa irakurtzera iritsi zen eta kultura humanista bereganatu zuen, bere idazkiek orrialde guztietan erakusten dutena.

1562aren hasieran Jesusen Teresa iritsi zen jauregira, Luisa andrea kontsolatzera bidalita, eta sei hilabetez geratu zen. Maríak hamahiru edo hamalau urte zituen. Geroago gogoratuko zuen berak eta bere lagunek Teresa zelatatzen zutela ateko zirrikituetatik otoitz egiten zuen bitartean, eta bisita hari egotzi zion bakardadearen maitasuna eta otoitzaren ariketa. Sei urte gehiago jarraitu zuen jauregiko bizitzan. 1568ko udaberrian Teresa Toledora itzuli zen Malagónen fundazioa lantzera. Maríak, hogei urte zituela, idatzi zuen Jaunak orduan bizitza erlijiosora deitu zuela, eta bi urtez bere erabakia inori jakinarazi gabe gorde zuen.

Malagóneko monasterioan sartu zen 1570eko maiatzaren 9an, San Grigorio Nazianzokoaren egunean, eta María de San José izena hartu zuen. 1571n profesatu zuen eta urte haietan bere emate-poesia lehenak idatzi zituen. 1575eko otsailean Teresak berarekin eraman zuen Andaluziara. Beasen Jerónimo Gracián aita ezagutu zuten, Bisitari apostolikoa, eta haren etorrerak espedizioaren norabidea aldatu zuen: Caravacako proiektua bertan behera gelditu zen eta Teresa Sevillarantz abiatu zen.

Maiatzaren 18an Beasetik atera ziren sei moja zituztela. Sevillan 26an sartu ziren, bederatzi egunez bidean ibili ondoren, eta Hirutasun Santuaren igandean, 1575eko maiatzaren 29an, komentua sortu zen. Lehen kapitulu hartan Teresak etxearen gobernua Maríari eman zion, hogeita zazpi urte zituenari.

Teresak Sevilla utzi zuen 1576ko ekainean eta ez zuen María berriz ikusi. Ordutik maiz idatzi zioten elkarri: Teresak Sevillara bidalitako hirurogei gutun baino gehiago gordetzen dira, gobernuz, maitasunez eta umore onez osatuak. Teresak «ene alaba» deitzen dio, erantzun diezaion eskatzen dio, nobizien, aitorleen eta otoitzaren gainean aholkatzen du, eta barkamena eskatzen dio min eman diola uste duenean.

1578 eta 1579 urteak gogorrenak izan ziren. Oinutsen aurkako erasoaldiaren erdian, Diego de Cárdenas probintzial oinetakodunak etxea bisitatu zuen eta, 1578 amaieran, María kargutik kendu zuen. Bere zeldan isolatuta geratu zen, ahotsik eta lekurik gabe, eta Teresak idatzi zion sufri eta isil zedila. 1579ko apirilaren 1ean Ángel de Salazar fraidea oinutsen Vikario orokor izendatu zuten, eta ekainaren 28an Maríari priora-kargua itzuli zion. Komunitateak hurrengo urteetan berriro aukeratu zuen.

«Hil ondoren sortzaile hautatuko zuketen, eta bizi zela ere, oso gogo onez.»

Teresa 1582ko urriaren 4an hil zen. Urtebete geroago, Graciánen aginduz, Maríak Libro de Recreaciones hasi zuen Sevillan.

1584 amaieran nagusiek Lisboara bidali zuten, Portugalgo lehen Karmelo oinutsa sortzera. Sevilla utzi zuen abenduaren 10ean Gracián, Antonio de Jesús eta Marianorekin, eta Gabon egunean iritsi zen Lisboara. Lehen egunak Anunciadako komentu dominikarrean eman zituen, eta bertako mojekin Santa concordia idatzi zuen. 1585eko urtarrilaren 19an komunitatea San Alberto komentuan kokatu zen, eta apirilaren 25ean María priora aukeratu zuten. Flandesko klarisak hartu zituen eta haien konstituzioetan lagundu zuen. 1589ko maiatzean, ingeles flota agerian zela, gazteluan babestutako ahizpak lasaitu zituen.

Teresaren heriotzaren ondoren, Nicolás Doria probintzialak oinutsen gobernua zentralizatu zuen eta mojen autonomia murriztu zuen. Maríak beste komentuei idatzi zien eta Teresaren Konstituzioen berrespena bultzatu zuen, eta Sixto V.a aita santuak Salvatoris Breve-an onartu zituen, 1590eko ekainaren 5ean. Haien exekuzioa eragotzi zuten aita santuaren heriotzak eta ondorengo breve batek. 1588an debekatu zitzaion, iraizpen-zigorraren mehatxupean, Graciánekin harremanetan jartzea, eta 1592ko otsailaren 17an Gracián Ordenatik kanporatu zuten. Nagusiek bien artean adiskidetasun bat egotzi zuten, hark baztertu zuena.

1593ko urtarrilean edo otsailean giltzarrapoz itxitako kartzela batean sartu zuten. Bederatzi hilabete inguru egin zituen bertan, ahizparik batekin hitz egin gabe eta mezak aginduzko egunetara mugatuta. Iturriek ez dute arrazoia dokumentatzen. Giltzapetze hartatik sortu zen Carta que escribe una pobre y presa descalza, Ostiral Santuan, 1593ko apirilaren 16an datatua.

Maríak luma bizkorrez idatzi zuen, prestakuntza klasikoarekin. Hauek gordetzen dira:

• Libro de Recreaciones1583an Sevillan hasitako elkarrizketa. Bere autobiografia, Karmeloaren handitasuna, Teresaren bizitza eta heriotza eta Sevillako fundazioa biltzen ditu.
• Carta de una pobre y presa descalza eta Ramillete de mirra1593ko giltzapetzearen eta ondorengo urteetako idazkiak.
• Avisos o Consejos que da una priora a otraGobernurako aholkuak (1590), sevillar hartzaile batekin.
• Tratado sobre la relajación religiosa eta Instrucción de novicias1599an eta 1602an datatuak. Instrucción 1612an inprimatu zen frantsesez.
• Poesiak, gutunak eta Teresaren kanonizazio-prozesuan egindako deklarazioaHogeita hiru poema; deklarazioa San Alberton sinatu zen 1595eko abuztuaren 25ean.

Bere Escritos espirituales Simeón de la Sagrada Familiaren edizioan bildu ziren (Erroma, 1979), eta Libro de Recreaciones-ek Alison Weberren eta Amanda Powellen edizioa eta ingeles itzulpena du (2002). Rafael Pascual bezalako ikerlariek teresiar karismaren oinordeko eta transmisore gisa aurkezten dute.

1597an berriro priora aukeratuta, San Alberto gobernatu zuen 1600eko apirilera arte. 1603ko maiatzean gutunez bultzatu zuen Jean de Brétigny Frantzian Karmeloaren fundazioa abian jar zezan. Orokorrak Lisboatik atera erazi zuen frantsesak iritsi baino lehen. Talavera de la Reinara iritsi zen Blanca de Jesúsekin irailaren 7an eta, zortzi egun geroago, Cuervaraino bakarrik jarraitzeko agindua jaso zuen. Han hil zen 1603ko urriaren 19an, gaueko bederatzietan, berrogeita hamabost urte zituela.

Belchior de Santa Anaren kronikak, Lisboan XVII. mendearen erdialdean argitaratuak, ehun orrialde baino gehiago eskaini zizkion eta santutasun-aureolaz aurkeztu zuen. Graciánek Teresaren ondoren ezagutu zituen emakumerik purenetako, espiritudunenetako eta zuhurrenetakotzat zuen. 1991n Kapitulu Orokorrak bere beatifikazio-kausa abiarazteko proposamena jaso zuen, eta 1999ko abenduan Definitorio Orokorrak damua adierazi zuen berak eta Ana de Jesúsek jasandako zigorrengatik eta Ordenaren historiografian jaso zuten tratuagatik. Gaur egun ez dakigu non dagoen lurperatuta.